İlk derece mahkemelerinden verilen hükümlere karşı başvurulan olağan kanun yoluna, istinaf adı verilir (CMK md. 272/1). Genel anlamda ilk derece mahkemeleri asliye ceza ve ağır ceza mahkemeleridir. İstisnai olarak Yargıtay gibi üst dereceli mahkemeler de ilk derece mahkemesi sıfatıyla davalara bakarak, hüküm kurabilmektedirler.

İstinaf incelemelerini, Bölge Adliye Mahkemeleri (BAM) yapmaktadır.

İlk derece mahkemelerinin sadece hükümlerine karşı değil, hükümden önce verilip hükme esas teşkil eden veya başkaca kanun yolu öngörülmemiş olan mahkeme kararlarına karşı da hükümle birlikte istinaf yoluna başvurulabilir (CMK md. 272/2).

Ancak kimi bazı kararlara karşı istinaf yoluna başvurulamaz. Bu tip kararlar sınırlı olarak CMK md. 272/3'de belirtilmiştir.

Bununla birlikte, onbeş yıl ve daha fazla hapis cezalarına ilişkin hükümler, bölge adliye mahkemesince re'sen incelenir (CMK md. 272/1). Yerel mahkemece verilen 15 yıl ve üstü hapis cezalarına dair verilen kararlar, sanık tarafından istinaf yoluna başvurulmasa da kendiliğinden istinaf incelemesine tabi tutulacak ve kendiliğinden kesinleşmeyecektir.

İstinaf İstemi ve Süresi

İstinaf istemi yani sanığın yahut katılanın, istinaf başvurusu; ilk derece mahkemesi tarafından verilen kararın, gerekçesi ile birlikte (gerekçeli karar) ilgili tarafa tebliğ edildiği tarihten itibaren 2 haftadır (CMK md. 273/1). 

İstinaf başvurusu, hükmü veren ilk derece mahkemesine bir dilekçe ile yapılabilir. Bununla birlikte, dilekçe yazma imkanı bulunmayanların, istinaf taleplerini bir tutanağa geçirtmek ve hakime onaylatmak suretiyle de istinaf başvurularını yapabilirler.

Eğer istinaf başvurusunda bulunacak kişi, tutuklu yahut hükümlü ise; cezaevi idaresi aracılığıyla da istinaf başvurusunu yerine getirebilir (CMK md. 263).

Cumhuriyet Savcısının İstinaf İstemi

Cumhuriyet savcıları da ilk derece mahkemelerin kararların karşı istinaf isteminde bulunabilirler. Süre yine kararın kendilerine gelmelerinden itibaren 2 haftadır (CMK md. 273/3). Cumhuriyet savcılarının istinaf istemleri, gerekçeli olmalıdır. Kanun bu konuyu özellikle düzenlemiştir. Zira uygulamada, iddianamenin ve esasa dair mütalaanın tekrarı niteliğinde olan ve hiçbir gerekçe barındırmayan kanun yoluna başvuru (istinaf gibi) dilekçeleri o kadar çok soruna neden olmuştur ki, kanun koyucu bu hususu açıkça ve ayrıca düzenlemek zorunda kalmıştır.

Cumhuriyet savcısının istinaf istemi, dosyanın ilgililerine ve vekillerine/müdafilerine tebliğ edilir. 2 hafta içerisinde ilgililer ve vekilleri/müdafileri, Cumhuriyet savcısının istinaf istemine cevaplarını bildirme hakkına sahiptirler (CMK md. 273/5).

Aynı şekilde, taraflardan birinin istinaf başvuru dilekçesi de diğer taraflara tebliğ edilir ve diğer taraflar da bu başvuruya 2 hafta içerisinde cevap verebilirler (CMK md. 277/1).

Uygulama

Kağıt üzerindeki düzenlemeler bu şekilde iken, uygulamada ortaya çıkan bazı fiili durumların bilinmesi, faydalı olacaktır.

-İlk derece mahkemesi kararında; istinaf süresini, ne zaman başlayacağını, nasıl istinaf isteminde bulunulacağını, taraflardan biri tutuklu yahut hükümlü ise istinaf isteminde nasıl bulunabilecekleri, açıkça ve hiçbir tereddüde yer vermeyecek şekilde belirtmelidir. Aksi halde, kanuna uygun bir karar söz konusu olmadığından, istinaf süresi de başlamayacak ve bu nedenle de yapılan kesinleştirme işlemleri geçersiz olacaktır.

"Anayasa’nın 40 ıncı maddesinin ikinci fıkrası, 5271 sayılı Kanun'un 34 üncü maddesinin ikinci fıkrası, 231 inci maddesinin ikinci fıkrası, 232 inci maddesinin altıncı fıkrası ve 291 inci maddesi uyarınca karar ve hükümlerde, başvurulabilecek kanun yolu, süresi, sürenin ne zaman başlayacağı, mercii, başvuru şekli ve kanun yollarına başvurulmadığı takdirde hükmün kesinleşeceğinin tereddüte yer vermeyecek şekilde açıkça gösterilmesinin gerektiği, başka bir suçtan dolayı Maltepe 1 Nolu Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunan ve duruşmaya SEGBİS aracılığıyla katılan sanığın yüzüne karşı verilen 23.10.2018 tarihli kararda, ceza infaz kurumu müdürüne beyanda bulunmak veya bu hususta bir dilekçe vermek suretiyle de kararı istinaf edebileceği hususu gösterilmediğinden, kanun yolu bildiriminin eksik olduğu ve sanığın yanıltıldığı, bu nedenle anılan kararın da kesinleşmediği anlaşılmıştır." (Yargıtay 8 CD, 2024/14340 E., 2024/6638 K.)

- Uygulamada istinaf başvurusu, çoğunlukla dilekçe ile yapılmaktadır. Bu nedenle, dilekçenin tüm usul şartlarını karşılaması gerekmektedir.

Dilekçelerdeki genel usul şartları; dilekçenin hangi makama gönderileceği, dosya numarası, en altında istinaf edenin imzası gibi şekli hususlardan oluşmaktadır.

İstinaf başvuru dilekçesi, yanlış mahkemeye yapılsa dahi, bu başvuru geçerli sayılır. Örneğin; Ankara 20. Ağır Ceza Mahkemesi'ne gönderilmek üzere kaleme alınmak istenen bir dilekçe yanlışlıkla Ankara 30. Ağır Ceza Mahkemesi'ne hitaben yazılır ise, bu durumda Ankara 30. Ağır Ceza Mahkemesi'ne yapılan başvuru, süresinde sayılacaktır. Bu gibi yanlış mahkemeye hitaben yazılan dilekçelerin doğru mahkemeye ulaşması ve bu gibi sorunların hızlı şekilde çözümlenmesi için; dilekçeye başvuru yapanın TC kimlik numarasını da yazması ve dilekçenin başlığı yanında dilekçenin içeriğinde de mahkemenin numarasını ve en azından dosyanın esas numarasını tekrar belirtmesi, faydalı olacaktır. 

İstinaf başvuru dilekçesinde, tüm istinaf nedenleri, açıkça yazılmalı ve hangi hususun hangi nedenle istinaf edildiği gerekçeli olarak belirtilmelidir. Örneğin, eğer yeminli dinlenmesi gereken bir tanık yeminsiz olarak dinlenmiş ve bu tanığın beyanı hükme esas alınmış ise, hangi tanığın hangi celsede dinlendiği belirtilmeli, yemin verdirilmediği ve gerekçeli kararın hangi sayfasında hangi beyanla hükme esas alındığı belirtilerek, verilen kararın bu yönden hukuka aykırı olduğu belirtilmelidir. 

Yukarıda Cumhuriyet savcıları için belirtilen gerekçeli istinaf başvuru zorunluluğu (CMK md. 273/5), fiilen diğer taraflar için de geçerlidir. Dilekçenin gerekçeli olması gereklidir.

İstinaf başvuru dilekçeleri, çok uzun olmamalı, sadece hukuki tahlil yapılmalıdır. Emsal kararlara dilekçede yer verilebilir. İstinaf başvuru dilekçesinin ekinde, dosya içerisinde olan veya olmayan belgeler, yeni deliller vs. eklenebilir. 

Sonuç

Bu yazımızda sadece istinaf başvurusunu kısaca anlatmaya çalıştık. İstinaf sürecini başlatan istinaf istemi/başvurusu, bir çok işlemin yapıldığı bir sürecin başlangıcıdır. Tüm istinaf süreci, bu aşamada verilen dilekçede yazan hususlara bağlı olarak ilerleyecektir. Bu nedenle istinaf başvuru dilekçenizin, bir avukat tarafından hazırlanması, büyük önem arz etmektedir. Kişisel olarak yazılan, arzuhalcilere veya avukat olmayan kişilere yazdırılan yahut da yapay zekanın yazdığı dilekçe ile yapılan başvuruların, telafisi imkansız hak kayıplarına ve hezimetlere neden olduğuna, başvuran kişinin büyük hukuki ve maddi zarara uğradığına dair olaylara; sosyal medyada sıkça rastlamaktayız.